Gölemez Ne Demek?
Bir akşam, İstanbul’un karmaşasından biraz uzaklaşmak için evimde bir fincan kahve içip, internette dolaşırken karşıma ilginç bir kelime çıktı: “Gölemez”. Hemen dikkatimi çekti çünkü ilk defa duydum. Ne demekti bu? Bir şeyin anlamını merak ettim ve birkaç saniye içinde bir keşfe çıktım. Gölemez kelimesi belki de çoğumuzun pek fazla dikkat etmediği ama kullanıldığı yerlerde anlamlı olan bir kelime. O kadar belirsiz ki, acaba ne kadar doğru bir anlam yüklemişiz diye düşündüm. Bu yazımda, “Gölemez ne demek?” sorusunu hep birlikte keşfe çıkacağız. Hem kelimenin geçmişine hem de bu kelimenin bugün hayatımızdaki yeri üzerine biraz kafa yoracağız.
Gölemez Kelimesinin Geçmişi
İlk defa ne zaman kullanıldığına dair kesin bir bilgi yok. Ama tahminimce, “Gölemez” kelimesi, Türkçenin bazen kaybolmuş veya kökensel anlamlarını taşıyan eski kelimelerinden biri. Dilimizdeki bazı kelimeler gibi, “Gölemez” de zamanla ya unutulmuş ya da halk arasında anlam değişikliklerine uğramış bir sözcük olabilir. Bu kelime daha çok, halk arasında bazen şaka, bazen de sık kullanılan ama tam olarak ne anlama geldiği pek de belli olmayan bir ifade gibi kullanılıyor.
Mesela, eski köy kültüründe veya kasaba yaşamında “gölemez” kelimesi, biraz mizahi bir şekilde, bir şeyin yapılmasının imkansız olduğu ya da başaramayacağınız bir şey olduğu anlamına gelebilir. İnsanlar, bir işin neredeyse hiç yapılabilir olmadığını anlatmak istediklerinde kullanırlarmış. “Bu iş gölemez, buna uğraşma!” gibi ifadelerle, hayal kırıklığını ya da olanaksızlığı vurgulamak gayet yaygınmış. Ya da belki sadece “gölemez” diyen kişinin, işin daha başında bile bir şeyin olmayacağına dair derin bir sezgisi vardır.
Bugün “Gölemez” Ne Anlama Geliyor?
Günümüzde “gölemez” kelimesi çok fazla kullanılmasa da bazı yerel ağızlarda hala karşımıza çıkabiliyor. Ben de İstanbul’da yaşarken bazen bazı kelimeleri, geçmişe dair özlemlerim ya da eski alışkanlıklarım nedeniyle duyabiliyorum. Geçenlerde bir arkadaşım, iş yerinde karşılaştığı zor bir durumu anlatırken “Bu iş gölemez” dedi. Belli ki, geçmişte kulandığı eski kelimeleri kaybetmeden bugünlere taşımış. O an ben de tam olarak “gölemez” kelimesinin kökenine ne kadar hakim olduğumu fark ettim. Kendi kendime, “Acaba bu kelimenin anlamı tam olarak ne?” diye düşünmeye başladım.
Bugün ise genellikle imkansız, yapılamaz anlamında kullanılsa da, “gölemez” kelimesi, bazen bir şeyi yapmanın zorluğunu anlatmak için hafifçe mizahi bir şekilde de kullanılabiliyor. Yani, insanların hayatta bazen yaptıkları işlerin önünde ne kadar engeller olduğunu düşündüklerinde, “Buna gölemez” diyerek bir anlamda şanssızlıklarına gülümsüyorlar. Ama bu kelimenin, yerel anlamındaki nüansları ve kullanımı daha çok kasaba ya da köy yaşamına özgü.
Gölemez’in Günümüz Hayatındaki Yeri
Modern dilde artık çok fazla duymadığımız bu kelime, bence eski kelimelere olan ilgimizi artıran bir sembol gibi. Bir kelimenin zamanla kaybolup gitmesi ya da anlamının değişmesi, bir kültürün kaybolması gibi hissettiriyor. Bu, biraz nostaljik bir düşünce olsa da, günümüz insanı olarak, biz de bir şekilde eski kelimelere, eski alışkanlıklara geri dönmeye çalışıyoruz. Sosyal medyanın etkisiyle nostalji rüzgarı o kadar güçlü ki, eski dil kalıpları, bazen gençlerin şarkılarında ya da popüler içeriklerde tekrar karşımıza çıkıyor.
Şahsen, “gölemez” kelimesini ilk duyduğumda aklımda geçenler aslında bugünkü hayatla da örtüşüyordu. Her gün hayatta bir şeylerin ters gitmesi, işlerimizin beklediğimiz gibi yürümemesi ve o hayal kırıklığı, belki de eski neslin yaşadığı sorunlarla aynıydı. Yani, geçmişte “gölemez” deniyordu, bugün de “olmaz” diyoruz. Ama gene de, bu tür kelimelerin hayatımızdan silinmesi bir kayıp gibi geliyor bana. Belki de modern dünyada her şeyin daha hızlı ve daha kısa yollardan çözülmesi gereken bir zaman diliminde, eski kelimelere, eski anlatım biçimlerine olan ihtiyacımızı daha çok hissediyoruz.
Sonuçta Gölemez Ne Demek?
Sonuç olarak, “gölemez” kelimesi, kökeni belirsiz olsa da, genellikle bir işin imkansız olduğunu anlatmak için kullanılan eski bir Türkçe kelimedir. Bugün ise çok yaygın olmasa da yerel ağızlarda, nostaljik bir şekilde kullanıldığını görebiliyoruz. Bence bu kelimeyi modern yaşamda tekrar duymak, bazen zor gibi görünen işlerin, belki de başarısızlıkla sonuçlanacak olmanın tadını anımsatıyor. Yani, dilin kaybolan ve kaybolmaya yüz tutan bu parçaları, geçmişi hatırlatarak bize biraz huzur ve belki de biraz gerçeklik sunuyor.